Elastan materiał – właściwości, zastosowanie, jak prać?

Elastan to syntetyczne włókno poliuretanowe, które wyróżnia się rozciągliwością sięgającą 500% i wraca do pierwotnego kształtu. W odzieży pełni głównie funkcję domieszki poprawiającej elastyczność, a prać go należy w temperaturze nieprzekraczającej 30°C. W dalszej części artykułu znajdziesz szczegółowe informacje o właściwościach, zastosowaniach i zasadach pielęgnacji.

Co to jest elastan?

To syntetyczne włókno poliuretanowe najczęściej występuje pod handlową nazwą spandex. W swojej strukturze zawiera segmentowany poliuretan, dzięki czemu wyróżnia się ponadprzeciętną zdolnością do rozciągania i powrotu do pierwotnego kształtu. W czystej postaci praktycznie nie jest stosowane na odzież, ponieważ jego powierzchnia jest śliska i nie tworzy stabilnej tkaniny.

Włókno powstało w 1958 roku, a za jego opracowanie odpowiadał Joseph Shivers. Pierwsze zastosowania obejmowały przemysł wojskowy, gdzie pełniło funkcję elastycznej gumy. Z czasem trafiło do przemysłu tekstylnego, stając się jednym z ważniejszych dodatków do tkanin naturalnych i syntetycznych. Produkcja odbywa się w kontrolowanych warunkach przemysłowych z wykorzystaniem izocyjanianów i glikoli. Do tej samej rodziny włókien poliuretanowych zalicza się również mniej popularny dorlastan.

Włókna tego tworzywa w całości powstają z kauczuku, który zawiera 85% poliuretanu. To segmentowa budowa poliuretanu odpowiada za wyjątkową rozciągliwość.

Jakie właściwości ma to syntetyczne włókno?

To syntetyczne włókno zawdzięcza swoją pozycję przede wszystkim elastyczności i odporności na odkształcenia. Jego dodatek sprawia, że materiał szybciej wraca do formy po rozciągnięciu, nie mechaci się i jest mniej podatny na zagniecenia.

Elastyczność i odporność na odkształcenia

Najważniejszą cechą jest rozciągliwość sięgająca nawet 500% pierwotnej długości. Po zwolnieniu napięcia włókno kurczy się i odzyskuje pierwotny kształt, co odróżnia je od większości syntetyków. Z tego powodu tkaniny z jego dodatkiem nie tracą formy nawet po wielu praniach.

Włókno zwiększa też wytrzymałość odzieży. Jest odporne na ścieranie, rozciąganie i zabrudzenia, a dodatkowo dobrze znosi kontakt z potem, olejami, kremami i promieniowaniem UV. Nie pochłania dużej ilości wody, dzięki czemu ubrania szybko schną. Lekkie i cienkie włókna nie obciążają całej tkaniny, co podnosi komfort użytkowania.

Komfort noszenia i oddychalność

Nowoczesne tkaniny z domieszką tego tworzywa potrafią łączyć elastyczność z dobrą cyrkulacją powietrza i odprowadzaniem wilgoci. Materiał dopasowuje się do sylwetki, ale nie krępuje ruchów, co ma znaczenie podczas chodzenia, treningu czy wielogodzinnej pracy biurowej. Uznaje się je też za bezpieczne dla alergików, pod warunkiem że nie występuje w nadmiernym stężeniu i nie powoduje ucisku.

Wady tego włókna

Do mankamentów należy niska higroskopijność, czyli ograniczona zdolność pochłaniania wilgoci. W praktyce ma to znaczenie głównie wtedy, gdy włókno dominuje w składzie tkaniny. Przy kilkuprocentowej domieszce wpływ na oddychalność jest niewielki, a całość przejmują właściwości bawełny, wiskozy czy wełny.

Tworzywo źle reaguje również na wysoką temperaturę i silne detergenty. Gorąca woda, wybielacze albo agresywne proszki mogą osłabić jego strukturę i sprawić, że ubranie zacznie się odkształcać. Do tego jest łatwopalne – tak jak inne syntetyki topi się pod wpływem ognia, a przy dużej zawartości ubrania bywają też zbyt obcisłe, co nie każdemu odpowiada.

W kontekście ekologii problemem jest niebiodegradowalność. Rozkład takiego włókna w środowisku może trwać nawet 200 lat, choć obecnie coraz częściej poddaje się je recyklingowi. To ważny argument przy świadomych wyborach zakupowych.

Gdzie wykorzystuje się elastan?

To włókno znalazło szerokie zastosowanie w odzieży, w której liczy się dopasowanie i swoboda ruchu. Typowa domieszka wynosi od 2 do 10% składu tkaniny, a już 2% potrafi wyraźnie poprawić sprężystość materiału. Większe ilości pojawiają się rzadziej, głównie w odzieży sportowej lub bieliźnie technicznej.

W jeansach i spodniach chino dodatek ten sprawia, że materiał lepiej układa się na sylwetce, nie sztywnieje po praniu i pozwala tworzyć fasony slim. W garniturach i marynarkach z tkanin wełnianych zapobiega szybkiemu gnieceniu się, dzięki czemu ubranie wizytowe wygląda schludnie przez cały dzień.

Włókno jest też obecne w rajstopach, skarpetkach, bieliźnie, strojach kąpielowych i odzieży tanecznej. To właśnie ono sprawia, że skarpetki nie zsuwają się i nie rolują, a bokserki delikatnie opinają się na biodrach. Produkty typu one size również zawdzięczają mu swoją uniwersalność, podobnie jak legginsy i koszulki do biegania. Zastosowanie wykracza też poza modę – w medycynie wykorzystuje się je w opaskach uciskowych, rękawach kompresyjnych i pasach ortopedycznych, a także w warstwowej odzieży technicznej.

Z jakimi materiałami łączy się to włókno?

To włókno niemal zawsze występuje jako domieszka. Łączy się je z bawełną, poliestrem, wiskozą, jedwabiem, mikromodalem, wełną, akrylem czy poliamidem. W zależności od włókna bazowego uzyskuje się inny efekt końcowy, dlatego skład procentowy ma duże znaczenie przy wyborze odzieży.

Bawełna z domieszką tego tworzywa

Bawełna z dodatkiem tego włókna to jedno z najczęstszych połączeń w codziennej garderobie. Naturalna bawełna zapewnia miękkość, przewiewność i dobrą chłonność, a syntetyczny dodatek nadaje sprężystość. Tkanina mniej się gniecie, lepiej trzyma kolor i nie rozciąga się trwale nawet po wielu praniach.

Poliester z dodatkiem i inne mieszanki

Poliester z dodatkiem tego włókna sprawdza się przede wszystkim w odzieży sportowej i eleganckich tkaninach. Poliester odpowiada za trwałość i szybkie schnięcie, a syntetyczny dodatek za swobodę ruchów i wygodne dopasowanie. W spodenkach do biegania, legginsach czy marynarkach taka mieszanka łączy funkcjonalność z estetyką.

Inne popularne połączenia to wiskoza, jedwab, mikromodal oraz wełna z niewielką domieszką spandexu. W bieliźnie i lekkich topach dają one efekt drugiej skóry, nie pogrubiając materiału. Alternatywą dla klasycznego włókna poliuretanowego bywa elastomultiester, który poza rozciągliwością oferuje wyższą odporność na pranie i zagniecenia.

Jak prać i pielęgnować tkaniny z elastanem?

Prawidłowa pielęgnacja decyduje o tym, jak długo włókno zachowa sprężystość. Ten syntetyk jest wrażliwy na wysoką temperaturę, dlatego podstawą jest pranie w chłodnej wodzie i unikanie agresywnych środków chemicznych. Nieprawidłowe pranie i suszenie mogą trwale osłabić włókna, a objawia się to pękaniem nitek i deformacją ubrań.

Podstawowa zasada pielęgnacji jest prosta: chłodna woda, delikatny detergent i niska temperatura suszenia.

Pranie i detergenty

Zalecana temperatura prania odzieży z dodatkiem tego włókna nie powinna przekraczać 30°C. Ubrania warto odwracać na lewą stronę, co ogranicza tarcie o bęben pralki i chroni powierzchnię materiału. Do codziennego prania najlepiej używać delikatnych detergentów, a z wybielaczy i silnych odplamiaczy całkowicie zrezygnować.

W praktyce warto trzymać się następujących zasad:

• prać w temperaturze nieprzekraczającej 30°C,
• stosować delikatne detergenty bez wybielaczy,
• unikać silnych środków chemicznych,
• odwracać ubrania na lewą stronę,
• nie prać w bardzo gorącej wodzie.

Suszenie, prasowanie i przechowywanie

Po praniu odzież z tym dodatkiem najlepiej suszyć w niskich temperaturach, z dala od bezpośredniego źródła ciepła. Wysoka temperatura w suszarce bębnowej może trwale uszkodzić włókna, dlatego bezpieczniej jest rozłożyć ubranie na płasko lub powiesić je w przewiewnym miejscu. Prasowanie powin